Người Chăm Pa - Quan điểm về ẩm thực

Ẩm thực là một nét văn hóa đặc trưng cho mỗi vùng miền, mỗi dân tộc khác nhau. Khi đi du lịch bạn nên chú ý những quan điểm về ẩm thực của mỗi dân tộc. Vây Người Chăm Pa có quan điểm gì về ẩm thực? Sau đây là những nội dung được đề cập.

• Bài thuốc “quý” của vua Minh Mạng


• Những “tách” cà phê Ä‘á»™c đáo nhất thế giá»›i


• Quán ăn chay hấp dẫn nhất ở Hà Ná»™i


• Cá “linh” nấu bông “Điên Điển” miền Tây

Quan niệm chính của người Champa trong ăn uống là giúp cơ thể phát triển và thể hiện tính hiếu khách, nói nôm na “ăn để mà sống” chứ không phải “sống để mà ăn” điều ấy được thể hiện trong các câu tục ngữ: Bâng takik plêh lawik bâng wơk. Bâng ralô jamưô bân jhak
Tạm dịch:

Ăn ít để sau ăn nữa. Ăn nhiều ói mửa dơ dáy nhuốc nhơ.

Tuy vậy, trong những lúc tiệc tùng, đình đám, người Chăm không để cho thực khách mang bụng đói về nhà mà ngược lại: Bâng jauh cangua hua ginraung (ăn thoải mái no say) hoặc được miêu tả bằng cụm từ “Bâng êgalê pauh tăl takê” (ăn no gõ sừng) để chỉ sự thết đãi của gia chủ quá đỗi rộng lượng hiếu khách. Người Chăm xem sản vật tự nhiên có trong địa bàn cư trú của họ là món quà của Thượng đế ban cho họ có ý thức khai thác và sử dụng rất hợp lý.

Paik djâm di glau bâng ka. Djâm di paga piêh bâng lawik
Tạm dịch:
Rau ngoài rừng hái ăn đã nào.Rau trên rào để chờ khi thiếu Vì thế mà mỗi lúc nông nhàn, hay chuẩn bị vào mùa vụ đặc biệt vào mùa khô cũng là thời gian đang chờ lúa ngoài đồng chín rộ, tháng 11, 12, giêng Chăm lịch, trai tráng trong làng hay tổ chức những cuộc săn bắt, còn thôn nữ từng tốp đi vào rừng hái nấm, hái rau. Và đây cũng là thời điểm sắp sửa đi vào hội làng hàng năm như Rija Nưgăr chẳng hạn. Đã từ lâu, người Chăm đã có ý thức ăn chín sôi và tổ chức bếp núc ngăn nắp, gọn gàng. Công việc ấy trao cho bàn tay người phụ nữ. Họ ngoài thiên chức làm vợ, làm mẹ, chăm lo cho cuộc sống gia đình mà còn làm quản lý tài chính và bảo vệ danh giá của gia đình và dòng tộc. Bà Tổ mẫu (Muksruh Palèi) là tấm gương cho giới phụ nữ học tập nơi người: công, dung, ngôn, hạnh.

Về công việc bếp núc người dạy:Glah crông salaw caga. Cang tathăk djâm ka blauh lai mưthin.  Ikan raw juai brèi hangir. Mơy pagâp mưthin juai brei băk taba.

Tạm dịch:
Trã bắt lên mâm sẵn mà.Chờ cho rau chín mới đà nêm canh.Rửa cá chớ để hôi tanh.Mặn hay lạt chẳng ngon lành đâu em. Ở hạng người lớn tuổi, đặc biệt là các vị chức sắc tôn giáo không bao giờ họ ăn uống trong bóng đêm, nói khác đi là không có ánh sáng (nến hay ánh sáng mặt trời), bởi họ cho rằng bóng đêm đồng lõa với ma quỷ (abilêh).

Đang khi ăn vào buổi tối không may điện tắt, bữa ăn của họ sẽ dừng lại ở đó dù chỉ mới cầm đũa. Vì thế, mỗi bữa ăn họ chuẩn bị khá chu tất đèn sáng. Bữa ăn hàng ngày, người Chăm rất ngại khi ăn làm rơi vãi những hạt cơm. Theo họ mỗi hạt cơm đó là thân xác và linh hồn của Pô Yang Sri (Thần lúa gạo), mặc dù trong cuộc cúng nào đều có cụm từ cố định mang ý nghĩa cầu xin thần thánh ban phước lành: “bâng lihèi hauk Kamang Jruh” (Ăn cơm rãi hạt nổ rơi của Ngài).

Họ quan niệm thật chín chắn, bởi không những thể hiện ý thức tâm linh mà còn biết quý trọng mồ hôi nÆ°á»›c mắt người nông dân, má»™t nắng hai sÆ°Æ¡ng, bán mặt cho đất, bán lÆ°ng cho trời để có bát cÆ¡m, trong môi trường sinh thái khắt nghiệt của vùng đất thiếu mÆ°a thừa nắng. Đồng thời trong bữa ăn, nếu không có việc cần nói vá»›i nhau thì ít khi người Chăm nói chuyện vãng. Họ cho rằng nói trong lúc ăn, nếu không hay xảy ra chuyện to tiếng sẽ làm phật lòng Pô Yang Sri và gia quyến của họ sẽ gặp nhiều Ä‘iều không may mắn, mùa màng sẽ không được nhÆ° ý muốn. Những lá»… vật trong các cuá»™c cúng tế, đặc biệt là lá»… vật dùng trong đám tang, không bao giờ được làm ăn trong nhÆ° ngày bình thường. Bởi lẽ nếu có xóm giềng nghÄ© rằng nhà có tang gia, sẽ là Ä‘iều không hay. Các lá»… vật dâng cúng trong Thánh đường của người Chăm Bàni nhÆ° kadaur mÆ°riah (bánh đúc ngọt) hoặc kadaur patih (bánh đúc trắng) cÅ©ng không được chế biến dùng trong ngày thường. Hàng ngày, người Chăm dọn ăn trên những chiếc mâm đáy bằng – tiếp giáp vá»›i mặt chiếu, không bao giờ dọn bằng mâm chân cao (salaw takai) dù là những vị chức sắc cÅ©ng vậy. Vì mâm chân cao dành đặc biệt cho các cuá»™c dâng cúng, có sá»± xuất hiện của Thánh hoặc Thần. Trong các cuá»™c dâng cúng, người Chăm bắt gặp má»™t số tá»™c người Tây nguyên hoặc nÆ°á»›c ngoài nhÆ° Mãlai hoặc Indônesia là sá»± hiện diện lá chuối để lót trên mâm dọn lá»… vật. Ở họ thể hiện sá»± tôn kính các vị thần thánh được mời về hưởng lá»… vật. Ngoài ra, trong việc ăn uống của người Chăm còn biểu hiện tình yêu chung thủy sắc son bằng hình ảnh là người cùng ăn chung mâm cÆ¡m trong lá»… cÆ°á»›i sau khi hai vị ImÆ°m và Katip tuyên hôn. Đã từ lâu người Chăm đã có ý thức về ăn uống, từ đạm bạc đến thịnh soạn, từ việc ăn để đáp ứng nhu cầu phát triển bình thường của cÆ¡ thể đến việc ăn uống giàu chất dinh dưỡng.

Người Chăm Pa - Quan điểm về ẩm thực