Nằm ở phía Tây Bắc của Tổ quốc, điểm du lịch Sa Pa cách 376 km từ Hà Nội, một vùng đất khiêm nhường, lặng lẽ nhưng ẩn chứa bao điều kỳ diệu của khí hậu, cảnh sắc thiên nhiên và đặc trưng văn hóa tộc người. Đặc biệt, cách trung tâm thị trấn Sa Pa, Lào Cai không xa, Bản Cát Cát nằm ở xã San Sả Hồ. Bản nằm dưới chân dãy Hoàng Liên Sơn, trong thung lũng với ba bề là núi, nơi người dân tộc Mông sinh sống – mang lại không gian văn hóa làng bản.
Bản Cát Cát – Một bản làng đã có từ lâu đời
Bản Cát Cát, Sa Pa có một thác nước rất đẹp mà theo tiếng Pháp là “CatScat”. Từ đầu thế kỷ XX, người Pháp đã phát hiện và chọn nơi đây làm khu nghỉ dưỡng cho các quan chức. Cũng từ đó, bản của người dân tộc Mông nằm bên dòng thác có tên là Bản Cát Cát cho đến ngày nay.
Ðường xuống Cát Cát là độc đạo, hết đoạn đường dốc được trải thảm bê-tông thì đến những bậc thang lát đá liên tiếp nhau thành đường đi. Gần 80 hộ dân của bản hầu hết nằm dọc theo con đường này, một số nằm rải rác trên các sườn núi. Vừa đi vừa phóng tầm mắt ra xa, du khách sẽ được thấy quang cảnh ruộng bậc thang Sa Pa kỳ vĩ với sự vạm vỡ của đất, sự mơn mởn của lúa.
Ði khoảng mấy trăm mét bậc thang, qua Cây cầu Si là trung tâm Cát Cát, nơi hội tụ của ba dòng suối ngày đêm rì rầm chảy, là suối Tiên Sa, suối Vàng và suối Bạc.
Cây Cầu Si, trung tâm của Cát Cát, nơi 3 dòng suối chảy qua suối Tiên Sa, suối Vàng & suối Bạc
Bản Cát Cát – Một không gian văn hóa thu nhỏ về đời sống người Mông
Kiến trúc nhà người Mông
Kiến trúc nhà của người Mông ở Bản Cát Cát, Sa Pa còn mang nhiều nét cổ.
Nhà người Mông được bao bọc bởi núi rừng
Cụ thể là, nhà ba gian lợp ván gỗ pơ-mu. Các cột nhà đều được kê trên phiến đá tròn hoặc vuông. Vách được lợp bằng gỗ xẻ. Ba cửa ra vào, cửa chính ở gian giữa, hai cửa phụ ở hai đầu nhà. Cửa chính luôn được đóng kín, chỉ mở khi có việc lớn như đám cưới, tang ma, cúng ma vào dịp lễ Tết. Trong nhà có không gian thờ, chỉ có sàn gác lương thực dự trữ, nơi ngủ, bếp và nơi tiếp khách.
Phục trang cổ giàu bản sắc
Dù cuộc sống đã có nhiều thay đổi, nhưng trang phục truyền thống của người Mông vẫn được dân bản gìn giữ.
Với phụ nữ, khăn là tấm vải chàm hình chữ nhật quấn quanh đầu; áo mặc bên trong là màu chàm, xẻ ngực; áo khoác ngoài có thân dài; cổ áo thêu hoa văn theo mô-típ họa tiết cổ. Thắt lưng được làm bằng vải có tua ở hai đầu, giữa thêu các họa tiết. Quần lửng qua đầu gối, bắp chân quấn xà cạp màu chàm.
Phục trang truyền thống của phụ nữ Mông
Ðàn ông người Mông phần lớn vẫn đội chiếc mũ làm bằng vải lanh, gồm tám miếng vải khâu ghép; mặc áo trong xẻ nách ngắn; áo khoác ngoài dài. Cổ áo thêu hoa văn móc câu kiểu hoa văn đơn; quần chàm màu đen, ống rộng.
Phục trang truyền thống của nam giới Mông
Nguồn sinh kế xưa nay
Người Mông ở Bản Cát Cát, Sa Pa sinh sống chủ yếu bằng: nghề trồng lúa trên các ruộng bậc thang; các nghề truyền thống như dệt vải, chạm trổ bạc và rèn nông cụ.
Với Nghề dệt vải, người Mông tạo nên những tấm thổ cẩm nhiều màu sắc và hoa văn mô phỏng cây, lá, hoa, muông thú… Gắn liền với công đoạn dệt vải bông, vải lanh là khâu nhuộm và in thêu hoa văn với kỹ thuật phổ biến là nhuộm chàm, nhuộm nước tro thảo mộc và cây lá rừng. Vải nhuộm xong được đánh bóng bằng cách lăn vải với khúc gỗ tròn trên phiến đá phẳng có bôi sáp ong.
Nghề dệt vải truyền thống với công đoạn dệt vải, nhuộm vải và in thêu hoa văn
Ngoài nghề dệt, Bản Cát Cát, Sa Pa còn có Nghề chạm bạc truyền thống rất độc đáo.
Không có người phụ nữ Mông nào ra chợ mà không đeo hoa tai
Được làm hoàn toàn bằng thủ công nhưng nghề chế tác đồ trang sức bằng bạc, đồng của làng đã tạo ra những sản phẩm khá tinh xảo. Chủ yếu là đồ trang sức của phụ nữ như vòng tay, vòng cổ, nhẫn, dây xà tích…
Khu giới thiệu và bán sản phẩm thủ công truyền thống
Đến với Bản Cát Cát, Sa Pa, du khách sẽ được tham quan Khu giới thiệu và bán sản phẩm thủ công truyền thống của đồng bào dân tộc Mông.
Đồ thổ cẩm người Mông vừa phong phú vừa cẩm tú (đẹp tựa gấm hoa)
Khu trưng bày không nổi bật, hoành tráng như các nơi khác mà được dựng lên đơn sơ bằng những thanh gỗ, ống tre, giằng lại với nhau mà thành. Không gian tuy không lớn nhưng cũng thể hiện rõ bàn tay khéo léo của những người phụ nữ miền núi, qua một số bộ trang phục dân tộc treo dọc lối vào, hay những bức thêu thủ công treo ngay ngắn bên vách, trên các xà gồ giữa gian trưng bày.
Ẩm thực độc đáo
Du khách cũng sẽ có dịp tìm hiểu về các món ăn độc đáo của dân tộc Mông. Người Mông ở Cát Cát có rất nhiều món ăn với cách chế biến phong phú độc đáo như: Rượu ngô Mông, Thắng cố, Thịt hun khói “khăng gai”, Tiết canh gà, Nhái nấu măng, Bánh ngô, Món đậu xị…
Rượu ngô là sản phẩm đặc trưng của người Mông
Lễ hội truyền thống đa dạng
Và điều đặc biệt hấp dẫn khi đến Cát Cát là du khách có cơ hội được tìm hiểu nhiều phong tục – tập quán, tham gia vào các lễ hội truyền thống mà người Mông nơi đây còn lưu giữ cho đến nay như: Tục cướp vợ, Các nghi lễ cúng thổ ty – thổ địa, Lễ hội Gầu Tào…
Tranh Người H’Mông đi chợ (họa sĩ Tô Ngọc Thành)
Các Nghi lễ cúng thổ ty – thổ địa là những sinh hoạt văn hoá cộng đồng, được tổ chức vào các thời điểm đầu xuân hoặc tháng cuối hè và mùa thu, chỉ có quy mô nhỏ và diễn ra trong phạm vi của làng. Các nghi lễ cúng này thể hiện sự tôn kính và biết ơn những vị thần là những người có công lập làng.
Một phong tục cũng rất độc đáo của người Mông là Tục cướp vợ. Khi người con trai quen biết và đem lòng yêu một cô gái, anh ta sẽ tổ chức làm cỗ mời bạn bè và nhờ các bạn lập kế hoạch “cướp” cô gái về nhà một cách bất ngờ, giữ cô trong ba ngày. Sau đó, nếu cô gái đồng ý làm vợ chàng trai thì sẽ tiến hành lễ cưới chính thức. Nếu cô từ chối thì họ cùng nhau uống bát rượu kết bạn và mọi việc trở lại bình thường như chưa có điều gì xảy ra.
Tục cướp vợ, nếu cô gái thuận tình, họ sẽ có một cuộc sống lứa đôi; nếu không, hai người sẽ uống bát rượu kết bạn
Khi Sa Pa mùa xuân, đến bản Cát Cát vào những ngày đầu năm, du khách sẽ được tham gia Lễ hội Gầu Tào của người dân bản.
Lễ hội Gầu Tào, “Gầu Tào” theo tiếng Mông có nghĩa là địa điểm chơi
Đây là lễ hội lớn nhất trong năm, là hình ảnh thu nhỏ của đời sống tâm linh, đời sống văn hoá tinh thần – vật chất của đồng bào dân tộc Mông. Lễ hội mở ra nhằm mục đích cầu phúc hoặc cầu mệnh cho những người dân bản.
Lễ hội có nghi thức như chặt cây tre và dựng nêu, được tổ chức để nhằm cầu phúc cho người dân bản
Ngày nay, để phát triển tiềm năng du lịch Sa Pa nói chung và Bản Cát Cát nói riêng, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai đã triển khai thực hiện nhiều chương trình như: “Ngày hội văn hóa Bản Mông Cát Cát”, chương trình du lịch trải nghiệm “Một ngày làm nông dân người Dao” và “Một ngày làm cô dâu người Mông”…
Tham gia những chương trình này, du khách sẽ được tìm hiểu, khám phá vốn văn hoá dân gian của người dân địa phương qua các làn điệu múa cổ truyền, lời ca giao duyên của các nghệ nhân trẻ hoạt động trong đội văn nghệ của bản. Hay là được tận mắt ngắm nhìn các nghệ nhân cao tuổi chạm khắc bạc, dệt vải lanh, thêu thổ cẩm làm váy áo, rèn dao cuốc bằng tay; hay cùng dân bản thi bắn nỏ, chơi trò bịt mắt bắt dê, thi kéo co, thi đi cầu tre qua suối…
Cát Cát - không gian văn hóa làng bản
0 nhận xét:
Đăng nhận xét